Keratin Nedir ve Ne İşe Yarar?
Keratin; saç, tırnak ve cildin dış tabakasında bulunan, hücrelere dayanıklılık ve yapısal destek sağlayan bir protein ailesidir. “Keratin vitamini” şeklinde anılsa da keratin bir vitamin değil, amino asitlerden oluşan yapısal bir proteindir.
Vücut keratini doğrudan besinlerden hazır hâlde alarak saçlara veya tırnaklara taşımaz. Keratin, ilgili hücrelerde genetik talimatlar doğrultusunda üretilir. Yeterli ve dengeli beslenme ise vücudun protein sentezi için ihtiyaç duyduğu amino asitlerin ve diğer besin öğelerinin karşılanmasına katkıda bulunur.
Keratin içeren şampuanlar ve bakım ürünleri saç telinin dış yüzeyine uygulanırken keratin takviyesi ağız yoluyla kullanılan bir üründür. Dolayısıyla kozmetik keratin bakımı ile gıda takviyeleri aynı uygulama değildir. Saçta belirgin seyrelme, ciltte kalıcı değişiklik veya tırnaklarda sürekli kırılma varsa yalnızca keratin eksikliğinden şüphelenmek yerine dermatoloji uzmanına başvurulmalıdır.
Keratin Nedir?
Keratin, epitel hücrelerinin yapısında bulunan ve mekanik dayanıklılık sağlayan lifli bir protein grubudur. Keratin protein midir sorusunun yanıtı evettir; ancak keratin tek bir proteinden oluşmaz. İnsan vücudunda farklı hücre ve dokularda görev yapan çok sayıda keratin türü bulunur.
Keratinler hücre içerisinde ara filamentler adı verilen yapıları meydana getirir. Bu filamentler hücrelerin sürtünme, gerilme ve basınç gibi mekanik etkilere karşı dayanıklılığını destekler. Özellikle dış çevreyle temas eden epitel dokularında keratin ağlarının hücresel bütünlüğün korunmasında önemli bir rolü vardır.
Saç ve tırnaklarda bulunan sert keratin ile cildin canlı epitel hücrelerinde bulunan keratinlerin yapısı ve görevleri tamamen aynı değildir. Saç teli ile tırnak plağı, yoğun biçimde keratinleşmiş hücrelerden oluşurken ciltteki keratinler hücrelerin iç iskelet sisteminin bir parçası olarak görev yapar.
Keratin Nasıl Oluşur?
Keratin, keratinosit olarak adlandırılan hücrelerde amino asitlerin belirli bir sırayla bir araya getirilmesiyle oluşur. Bu sıra, keratin proteinlerini kodlayan genler tarafından belirlenir.
Protein üretimi sırasında hücreler, besinlerle alınan ve vücutta bulunan amino asitlerden yararlanır. Oluşan keratin proteinleri eşleşerek daha uzun ve dayanıklı filamentler meydana getirir.
Bu filamentler diğer hücresel yapılarla birleşerek dokunun mekanik direncine katkı sağlar. Proteinlerin temel olarak amino asit zincirlerinden oluştuğu ve yapısal destek dâhil pek çok işlev üstlendiği bilinmektedir.
Saç telinin oluştuğu folikülde hücreler çoğalır, farklılaşır ve giderek keratinle dolar. Olgunlaşan hücreler çekirdeklerini ve metabolik aktivitelerini kaybederek saç telinin sert yapısını oluşturur. Tırnakta da benzer biçimde tırnak kökündeki matriks hücreleri çoğalır, keratinleşir ve tırnak plağına katılır.
Keratin üretimi yalnızca tek bir vitamin veya mineral tarafından gerçekleştirilmez. Genetik özellikler, hücresel süreçler, hormonlar, genel beslenme durumu ve dokunun sağlığı birlikte rol oynar. Bu nedenle “keratin üretimini tek başına artıran besin” veya “herkeste hızlı keratin üretimi sağlayan takviye” şeklinde kesin bir yaklaşım doğru değildir.
Keratin Vücutta Nerelerde Bulunur?
Keratin başlıca saçta, tırnakta ve cildin epitel hücrelerinde bulunur. Bunun yanı sıra ağız, yemek borusu ve farklı organların yüzeyini oluşturan epitel dokularında da çeşitli keratin türleri yer alır.
Vücuttaki başlıca keratin içeren yapılar şunlardır:
Saç telleri ve saç folikülündeki hücreler,
Tırnak plağı ve tırnak çevresindeki keratinleşmiş dokular,
Cildin en dış tabakası olan epidermis,
Ağız ve yemek borusu gibi bölgelerin epitel hücreleri,
Bazı bezlerin ve iç organların epitel dokuları.
Saç ve tırnaklarda “sert keratin” olarak sınıflandırılan proteinler yoğun biçimde bulunur. Tırnak plağı, büyük ölçüde sıkıca paketlenmiş keratinleşmiş hücrelerden meydana gelir. Saç da keratin açısından zengin, uzun ömürlü bir yapıdır.
Keratin Ne İşe Yarar?
Keratin, hücrelere ve keratinleşmiş dokulara yapısal dayanıklılık kazandırarak saçın, cildin ve tırnakların dış etkilere karşı bütünlüğünü korumasına katkıda bulunur. Keratin ne işe yarar sorusunun yanıtı, bulunduğu dokuya göre farklılık gösterebilir.
Canlı epitel hücrelerindeki keratin filamentleri hücre iskeletinin bir parçasıdır. Bu ağ, hücrelerin mekanik baskı karşısında biçimini korumasına ve birbirleriyle güçlü bağlantılar kurmasına yardımcı olur. Keratin genlerindeki bazı değişikliklerin cilt kırılganlığıyla seyreden kalıtsal hastalıklarla ilişkili olması, keratinin doku direncindeki rolünü göstermektedir.
Saç Üzerindeki Rolü
Keratin saç telinin temel yapısal bileşenlerinden biridir ve telin dayanıklılığına, biçimine ve dış etkilere karşı direncine katkı sağlar. Saç telinin dışarıda görülen bölümü canlı bir doku değildir; büyük ölçüde keratinleşmiş hücrelerden oluşur.
Saç telinin dış kısmında kütikül adı verilen, üst üste yerleşmiş koruyucu hücre tabakaları bulunur. Isı, sürtünme, güneş ışınları, renk açma, boyama ve kimyasal şekillendirme gibi işlemler kütikül yapısının yıpranmasına neden olabilir. Bunun sonucunda saç daha mat, sert, dolaşmaya veya kırılmaya eğilimli görünebilir.
Keratin içeren şampuanlar, maskeler ve serumlar saç telinin yüzeyine bakım sağlamayı amaçlayan kozmetik ürünlerdir. Hidrolize keratin gibi daha küçük protein parçaları saç telinin yıpranmış bölgelerine tutunarak yüzeyin daha düzgün, bakımlı ve güçlü görünmesine yardımcı olabilir. Ancak uygulanan keratin, saç folikülünde yeni saç üretimini başlatan veya hasarlı saç telini biyolojik olarak yeniden canlı hâle getiren bir madde değildir.
Keratin saça faydaları kapsamında şu kozmetik etkilerden söz edilebilir:
Saç telinin daha düzgün ve bakımlı görünmesini desteklemek,
Tarama sırasında oluşan sürtünmenin azaltılmasına yardımcı olmak,
Yıpranmış saçların daha yumuşak hissedilmesini desteklemek,
Saçın parlak ve güçlü görünmesine katkıda bulunmak,
Kırılmaya eğilimli saçlara tamamlayıcı bakım sağlamak.
Keratin bakımına uygun şampuan, saç kremi ve diğer seçenekler için Bioxcin Keratin & Argan saç bakım ürünleri incelenebilir. Ürünlerin uygulama sıklığı ve bekletme süresi ambalaj üzerindeki talimatlara göre belirlenmelidir.
Cilt Üzerindeki Rolü
Keratin, cildin epitel hücrelerine mekanik dayanıklılık sağlayarak dış çevreyle temas eden dokuların bütünlüğünün korunmasına katkıda bulunur. Epidermisin büyük bölümünü oluşturan keratinositler, farklı keratin türlerini üreten hücrelerdir.
Keratinositler epidermisin alt tabakalarından yüzeye doğru ilerlerken değişime uğrar ve cildin en dışındaki koruyucu tabakanın oluşumuna katılır. Bu süreç keratinizasyon olarak adlandırılır. Cildin dış tabakası; keratinleşmiş hücreler ve hücreler arasındaki lipitlerle birlikte su kaybının sınırlandırılmasına ve dış etkenlere karşı bariyer oluşturulmasına yardımcı olur.
Keratin tek başına cildin bütün bariyer fonksiyonunu açıklamaz. Seramidler, kolesterol, yağ asitleri, doğal nemlendirici faktörler ve hücre bağlantıları da cilt bariyerinde görev alır. Bu nedenle cildin kuruması veya hassaslaşması doğrudan “keratin eksikliği” şeklinde yorumlanmamalıdır.
Ciltte kalıcı pullanma, yara, yoğun kaşıntı, kızarıklık veya iyileşmeyen çatlaklar bulunuyorsa kozmetik ürün ya da takviye kullanmadan önce dermatoloji uzmanından görüş alınmalıdır.
Tırnak Üzerindeki Rolü
Keratin, tırnak plağının sert fakat belirli ölçüde esnek yapısının oluşmasını sağlar. Tırnaklar, tırnak kökündeki matriks hücrelerinin çoğalıp keratinleşmesiyle uzar.
Tırnak plağındaki keratinleşmiş hücreler sıkı biçimde paketlenerek parmak uçlarını koruyan dayanıklı bir yüzey meydana getirir. Tırnaklar ayrıca ince cisimleri kavrama, kaşıma ve parmak uçlarının hassas hareketlerini destekleme gibi işlevlere katkıda bulunur.
Tırnakların sertliği yalnızca keratin miktarına bağlı değildir. Tekrarlayan su ve deterjan teması, oje çıkarıcılar, travma, tırnak yeme, manikür uygulamaları, yaş ve bazı sağlık durumları da kırılganlığı etkileyebilir.
Tırnakta renk değişikliği, kalınlaşma, yataktan ayrılma, ağrı veya sürekli kırılma bulunuyorsa bu değişiklikler yalnızca keratin yetersizliği olarak değerlendirilmemelidir. Mantar enfeksiyonları, demir eksikliği, tiroid hastalıkları ve dermatolojik durumlar benzer belirtiler oluşturabilir.
Keratin Eksikliğinin Belirtileri Nelerdir?
“Keratin eksikliği”, günlük klinik uygulamada tek bir kan testiyle belirlenen standart bir vitamin veya mineral eksikliği değildir. Bu nedenle saçların kırılması, cildin kuruması veya tırnakların güçsüzleşmesi doğrudan keratin eksikliği belirtileri olarak kabul edilmemelidir.
Keratin vücudun kendi hücreleri tarafından üretilir. Keratin yapısını etkileyen sorunlar genetik değişiklikler, epitel dokulardaki hastalıklar, saç ve tırnaklara uygulanan fiziksel ya da kimyasal işlemler veya genel beslenme durumuyla ilişkili olabilir. Bazı kalıtsal keratin hastalıklarında hücresel dayanıklılık azalabilir; ancak bunlar kozmetik keratin takviyesiyle tanımlanan basit bir eksiklikten farklıdır.
İnternette “keratin eksikliği belirtileri” olarak listelenen şu değişiklikler farklı nedenlerle ortaya çıkabilir:
Saçlarda kırılma, matlaşma veya sertleşme,
Saç yoğunluğunda azalma,
Tırnaklarda katmanlara ayrılma veya kırılma,
Ciltte kuruluk ve pullanma,
Saç ve tırnakların daha yavaş uzadığı hissi.
Bu belirtilerden biri veya birkaçı, vücudun yeterince keratin üretemediğini tek başına göstermez. Örneğin saç kırılması yüksek ısı ve renk açıcı işlemlerden; tırnak kırılması yoğun su temasından; cilt kuruluğu ise cilt bariyerini etkileyen bakım alışkanlıklarından kaynaklanabilir.
Keratin Eksikliğinin Saç, Cilt ve Tırnak Sağlığına Etkileri
Keratin üretiminin veya keratin filamentlerinin yapısının bozulması saçın, cildin ve tırnağın mekanik dayanıklılığını etkileyebilir. Bununla birlikte bu durumun nedeni ancak uzman değerlendirmesiyle belirlenebilir.
Saçlarda belirgin kırılma veya dökülme görüldüğünde demir eksikliği, tiroid sorunları, hormon değişimleri, yoğun stres, hızlı kilo kaybı ve genetik saç kaybı gibi olasılıklar değerlendirilmelidir. Tırnak kırılganlığı ise sık deterjan teması, travma, enfeksiyonlar veya çeşitli sistemik durumlarla ilişkili olabilir.
Aşağıdaki belirtilerde dermatoloji uzmanına başvurulması önerilir:
Aniden başlayan veya giderek artan saç kaybı,
Bölgesel saç açıklıkları,
Saç derisinde yara, kabuklanma veya yoğun kaşıntı,
Tırnaklarda belirgin renk ve biçim değişikliği,
Tırnağın yatağından ayrılması,
Ciltte uzun süren çatlama, pullanma veya yara,
Belirtilere yorgunluk, kilo değişimi veya başka şikâyetlerin eşlik etmesi.
Uzman gerekli görürse kişinin beslenme durumu, kullandığı ilaçlar ve eşlik eden belirtilere göre laboratuvar incelemeleri isteyebilir. Kişinin kendi kendine “keratin eksikliği” tanısı koyarak yüksek doz takviyeler kullanması uygun değildir.
Keratin Desteği ile Saç, Cilt ve Tırnak Besleyici Bakım Rutini
Keratin desteği; saç tellerine uygulanan kozmetik ürünler, dengeli beslenme ve gerektiğinde uzman değerlendirmesiyle kullanılan takviyelerden oluşan bütüncül bir bakım yaklaşımı içinde ele alınmalıdır. Kozmetik bakım ürünleri dış yüzeye etki ederken besinler ve gıda takviyeleri sindirim sisteminden alınır.
Saç bakımında keratin nasıl kullanılır sorusu ürün türüne göre yanıtlanmalıdır:
Keratin içeren şampuan saç derisine ve saçlara uygulanarak durulanır.
Saç kremi çoğunlukla saçların boy ve uçlarına uygulanır.
Maske, ambalajda belirtilen süre boyunca saçta bekletilip durulanır.
Durulanmayan serum veya sprey saçın boy ve uçlarına az miktarda uygulanabilir.
Profesyonel keratin uygulamaları ürünün içeriğine göre farklı işlemler gerektirebilir.
Keratin takviyesi yalnızca ürün etiketinde belirtilen kullanım şekline ve uzman önerisine göre ağızdan alınır.
Keratin içeren bakım ürünlerini gereğinden fazla kullanmak saçların daha güçlü olacağını garanti etmez. Özellikle ince telli saçlarda yoğun protein içerikli ürünlerin sık kullanılması sertlik, ağırlık veya dolaşma hissi oluşturabilir. Ürün sıklığı saçın ihtiyacına ve verdiği tepkiye göre düzenlenmelidir.
Dengeli bir bakım rutini şu şekilde oluşturulabilir:
Saç derisini ihtiyaca uygun, nazik bir şampuanla temizleyin.
Saç boylarına saç kremi veya maske uygulayın.
Saçı havluyla ovalamak yerine fazla suyunu nazikçe alın.
Durulanmayan ürünü yalnızca önerilen miktarda kullanın.
Yüksek ısı ve yoğun kimyasal işlemleri sınırlandırın.
Tırnakları uzun süre su ve deterjana maruz bırakmamaya çalışın.
Cildi düzenli olarak nemlendirin ve gündüz güneşten korunma sağlayın.
Yeterli ve çeşitli bir beslenme düzeni uygulayın.
Keratin İçeren Besinler
Keratin içeren besinler ifadesi teknik açıdan dikkatli kullanılmalıdır. Keratin hayvansal saç, tüy, tırnak ve benzeri yapılarda bulunabilir; ancak günlük beslenmede amaç doğrudan keratin yemek değil, vücudun protein üretiminde kullanacağı amino asitleri ve gerekli besin öğelerini almaktır.
Sindirim sırasında besinlerdeki proteinler amino asitlere ve küçük peptitlere parçalanır. Vücut bu yapı taşlarını keratin dâhil ihtiyaç duyduğu farklı proteinlerin sentezinde kullanabilir. Bu nedenle tüketilen keratinin değişmeden saça, cilde veya tırnağa ulaştığı düşünülmemelidir.
Protein ve amino asit sağlayan besinler arasında şunlar yer alabilir:
Yumurta,
Balık,
Et ve kümes hayvanları,
Süt ve süt ürünleri,
Kuru baklagiller,
Soya ve soya ürünleri,
Kuruyemişler ve tohumlar,
Tam tahıllar.
Vücut bazı amino asitleri üretebilirken temel amino asitleri besinlerden almak zorundadır. Hayvansal ve bitkisel protein kaynaklarının çeşitli biçimde tüketilmesi, amino asit ihtiyacının karşılanmasına yardımcı olur.
Keratin yapısında kükürt içeren sistein amino asidi önemli bir yere sahiptir. Ancak yalnızca sistein içeren besinleri tüketmenin saçları veya tırnakları hızla güçlendireceği söylenemez. Genel enerji ve protein alımı, vitamin ve mineral yeterliliği ile kişinin sağlık durumu birlikte değerlendirilmelidir.
Saç, cilt veya tırnak görünümünü desteklemek amacıyla çok kısıtlı diyetler uygulanmamalıdır. Hızlı kilo kaybı ve yetersiz protein alımı saç döngüsünü olumsuz etkileyebilir. Vegan, vejetaryen veya belirli gıdaları dışlayan bir beslenme düzeni uygulanıyorsa kişisel ihtiyaçlar için diyetisyen desteği alınabilir.
Keratin Takviyesi
Keratin takviyesi, çoğunlukla hidrolize keratin ve formüle göre farklı vitamin, mineral, amino asit veya bitkisel bileşenler içeren takviye edici gıdadır. Keratin takviyesinin etkisi ürünün bütün formülüne, kullanılan miktara ve kişinin mevcut beslenme durumuna göre değişebilir.
Hidrolize keratin, keratin proteininin daha küçük peptitlere parçalanmış biçimidir. Ağız yoluyla alındığında sindirim sürecinden geçer. Takviyenin doğrudan saç tellerine yerleştiği veya vücutta yalnızca saç, cilt ve tırnağa yönlendirildiği düşünülmemelidir.
“Keratin vitamini ne işe yarar?” sorusunda öncelikle keratinin vitamin olmadığı açıklanmalıdır. Keratin içeren takviyelerde biotin, çinko, selenyum ve B grubu vitaminleri gibi ek bileşenler bulunabilir. Ürünle ilgili değerlendirme yapılırken her bileşenin miktarı, günlük referans alım yüzdesi ve diğer takviyelerden alınan toplam miktar kontrol edilmelidir.
Bioxcin Keratin Complex; hidrolize keratinin yanında biotin, çinko, bakır, selenyum ve farklı bileşenler içeren bir takviye edici gıda olarak sunulmaktadır. Ürünün formülü ve kullanım bilgileri için Bioxcin keratin takviyesi sayfası incelenebilir.
Takviye kullanımı sırasında şu noktalara dikkat edilmelidir:
Etikette belirtilen günlük kullanım miktarı aşılmamalıdır.
Birden fazla vitamin ve mineral takviyesi birlikte kullanılıyorsa toplam miktarlar kontrol edilmelidir.
Hamilelik, emzirme, kronik hastalık veya düzenli ilaç kullanımında hekime danışılmalıdır.
Çocuklarda uzman önerisi olmadan kullanılmamalıdır.
Takviyeler normal beslenmenin yerine geçmez.
Hastalıkların önlenmesi veya tedavi edilmesi amacıyla kullanılmamalıdır.
Saç, cilt veya tırnak değişikliklerinin altında yatan neden araştırılmadan yalnızca takviyeye güvenilmemelidir.
Keratin veya biotin içeren takviyeler kullanılmadan önce yapılacak kan testleri hakkında hekime bilgi verilmelidir. Özellikle yüksek miktarda biotin içeren ürünler bazı laboratuvar testlerinin sonuçlarını etkileyebilir. NIH, biotin takviyelerinin bazı testlerde yanlış sonuçlara yol açabileceğini belirtmektedir.
Keratin Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Keratin Saç Uzatır mı?
Keratin doğrudan saç köklerinin daha hızlı çalışmasını sağlayan veya saç uzamasını garanti eden bir madde değildir. Keratin içeren kozmetik ürünler, saç tellerinin dış yüzeyine bakım sağlayarak kırılmanın azaltılmasına ve saçın uzunluğunu daha iyi korumasına yardımcı olabilir.
Saç telleri daha az kırıldığında saçların daha kolay uzadığı düşünülebilir. Ancak bu durum saç folikülündeki biyolojik büyüme hızının arttığı anlamına gelmez. Saç uzama hızı genetik özellikler, yaş, hormonlar, beslenme ve genel sağlık durumu gibi birçok faktörden etkilenebilir. Belirgin saç dökülmesi, saç çizgisinde gerileme veya bölgesel açıklık varsa keratin bakım ürünleri tıbbi değerlendirmenin yerine kullanılmamalıdır.
Keratin Takviyesi Tırnak Kırılmasını Önler mi?
Keratin takviyesinin bütün kişilerde tırnak kırılmasını kesin olarak önlediği söylenemez. Tırnak kırılganlığına sık su ve deterjan teması, travma, oje çıkarıcılar, enfeksiyonlar, beslenme yetersizlikleri ve bazı hastalıklar yol açabilir. Takviyenin olası etkisi kişinin mevcut beslenme durumuna, ürünün içeriğine ve tırnak kırılmasının nedenine göre değişir. Tırnak bakımında eldiven kullanmak, tırnakları uzun süre ıslak bırakmamak ve düzenli nemlendirmek de önemlidir. Kırılmaya renk değişikliği, kalınlaşma, ağrı veya tırnak yatağından ayrılma eşlik ediyorsa dermatoloji uzmanına danışılmalıdır.
Keratin Takviyesi Saça Etki Eder mi?
Keratin takviyesinin saç üzerindeki etkisi kişiden kişiye ve ürünün formülüne göre değişebilir; herkes için kesin saç uzaması, yeni saç oluş
umu veya dökülmenin durması vaat edilemez. Ağız yoluyla alınan hidrolize keratin sindirilerek amino asitler ve küçük peptitler hâlinde değerlendirilir.
Saç görünümünde değişiklik bekleniyorsa saçın doğal büyüme döngüsü nedeniyle kısa sürede sonuç beklenmemelidir. Saç dökülmesinin nedeni genetik, hormonal veya dermatolojik bir durumsa yalnızca gıda takviyesi yeterli olmayabilir. Takviye kullanmadan önce özellikle saç dökülmesi bulunan kişilerin dermatoloji uzmanına danışması ve gerekli görülürse besin eksiklikleri açısından değerlendirilmesi uygun olur.
Keratin Bakımı ile Keratin Takviyesi Aynı mıdır?
Keratin bakımı ile keratin takviyesi aynı değildir. Keratin bakımı saç telinin dış yüzeyine uygulanan kozmetik bir işlemken keratin takviyesi ağız yoluyla kullanılan takviye edici gıdadır.
Keratin içeren şampuan, saç kremi, maske ve serumlar saç telinin daha pürüzsüz, parlak veya bakımlı görünmesini desteklemeyi amaçlar. Bu ürünler durulanan veya saçta bırakılan formüllere sahip olabilir.
Profesyonel keratin uygulamaları ise saçı daha düz veya pürüzsüz göstermeyi hedefleyen, ısıyla sabitlenen farklı formüller içerebilir. Bu işlemlerde “keratin” adı kullanılsa da ürünün bütün içeriği önemlidir. Uygulama öncesinde ürünün içeriği, havalandırma koşulları ve kullanım talimatları kontrol edilmelidir.
Keratin takviyesi ise sindirim sisteminden alınır ve kozmetik ürünlerden farklı biçimde değerlendirilir. İki uygulamanın kullanım yöntemi, etki alanı ve beklenen sonucu aynı değildir.
Kaynakça:
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK6247/
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2736122/
